Etxean adineko senitarteko bat segurtasunez, autonomiaz eta ongizatez zaintzeko funtsezko 5 gako
Egia da ez dela beti posible, baina egia da baita ere hobe zahartzen garela ingurune ezagun, familiako eta gure beharretara egokituta dagoen batean. Etxean adineko senide bat zaintzea, bere bizitzako ohiko ingurutik urrundu ez dadin laguntzea, esperientzia aberasgarria izan daiteke, bai, baina horrek prestakuntza, behaketa eta erantzukizuna ere eskatzen ditu. Bizitzako etapa honetara egokitzea funtsezkoa da; ez bakarrik bere segurtasuna bermatzeko, baizik eta bere autonomia ahalik eta denbora gehien mantentzeko eta ongizate fisiko zein emozionala sustatzeko.
Hona hemen adineko pertsona batentzat etxebizitza irisgarri, seguru eta eroso bihurtzen lagunduko dizuten bost gako praktiko eta frogatu:
1. Segurtasuna, batez ere: arriskuak kentzen ditu eta erorketak aurrebabesten ditu
Erorketak dira adinekoen zauri larrien arrazoi nagusietako bat. OMSren arabera, 65 urtetik gorako hiru pertsonatik batek urtean behin erortzen da, eta erorketa horietako asko etxe barruan gertatzen dira. Horregatik, etxeko istripuak aurrebabestea lehentasunezkoa da.
Garrantzitsua da etxearen azterketa zehatza egitea arriskutsuak izan daitezkeen objektuak identifikatzeko. Oinarrizko gomendio batzuk hauek dira: alfonbra solteak kentzea edo ondo finkatzea, kable elektrikoak antolatzea estropezuak saihesteko, ertz zorrotzak edo oso baxuak dituzten altzariak saihestea, eta korridoreetan eta eskaileretan argiztapen ona izatea, bereziki gauez (gau argia automatikoa edo mugimendu sentsoreduna erabiliz).
Garrantzitsua da bainugela egokitzea:
Eremu honetan gertatzen dira istripu gehienak, eta adineko pertsona babesgabeago senti daiteke. Komunera joateko edo garbitzeko laguntza behar izatea zahartzearen adierazle esanguratsua izaten da sarritan, eta kasu askotan, autoestimari kolpea eta depresiorako ate bat ere izan daiteke.
Lau gauza har ditzakegu kontuan, eta segurtasun handiagoa lortzen ez ezik, “alboko kalte” horiek aurrebabesten ere lagunduko digute.
Lehenik eta behin, komunaren ondoan eta dutxa edo bainuontziaren barruan euskarri barra jar ditzakegu. Halaber, alfonbratxo irristagaitzak erabiliko ditugu bainuontzian eta bainuontzitik kanpo. Bainuontzia lurraren arrasean dagoen dutxa plater batengatik aldatu ahal badugu, adineko pertsonak dutxatu nahi duen bakoitzean saltimbanqui lana egin behar izatea saihestuko dugu. Espazioa egokitzen diogun pertsonak oreka arazoak baditu, eserleku bat jarriko dugu dutxa platerean.
Sukaldea eta etxetresna elektrikoak:
Sukaldea beste gune gatazkatsu bat izan daiteke. Gainera, gure pertsonak beste leku batean egon nahi izango du, janaria prestatzeak nolabaiteko autonomia pertsonala mantentzen dela adierazten baitu.
Autonomia hori murriztu ez dadin, adineko pertsonak apal altuetan objektuak lortu behar izatea saihestuko dugu. Argi eta garbi etiketatzen ditu produktuak eta elikagaiak. Kontuz ibili beharko dugu etxetresna elektrikoak erabilerrazak izan daitezen eta arriskurik eragin ez dezaten (adibidez, nahiago izan indukzio sukalde bat gasezko sukalde bat baino). Prozesu horrek guztiak interesdunaren konplizitatea izan behar du, azken finean, hori baita bere giroa.
Eskailerak eta sarbideak:
Etxebizitzak solairu bat baino gehiago baditu, komenigarria da solairuen arteko joan etorria errazteko moduak aztertzea, eskailera jasogailu baten instalazioarekin eskuragarri bihurtuz edo gelak berrantolatuz beharrezkoa den guztia beheko solairuan egoteko. Halaber, gomendagarria da eskaileraren bi aldeetan eskudelak jartzea eta mailatan irristagaitzak ezartzea.
Ateak eta irisgarritasuna:
Atek ibilgailu laguntzaile edo gurpil aulki baten pasabidea ahalbidetu behar dute, beharrezkoa balitz. Pomo birakariak helduleku ergonomikoagoekin ordezka daitezke. Domotika oinarrizkoak (sarrail adimendunak, kameradun ate timbreak, presentzia sentsoreak) segurtasuna eta zaintzailearen lasaitasuna handitu ditzake.
2. Autonomia eta ongizate emozionala sustatzea
Segurtasun fisikoaz gain, adineko pertsona bat etxean zaintzeak bere duintasuna errespetatzea, autonomia sustatzea eta osasun mentala zaintzea eskatzen du. Ez da soilik babestea, baizik eta laguntzea eta ahalduntzea. Hona hemen lagungarri izan daitezkeen bost arau:
Eutsi errutinei eta jarduerari:
Adineko pertsonek onura handia ateratzen diete errutinei. Hauek egitura eta aurreikuspena eskaintzen dute, eta antsietatea murrizten laguntzen dute. Gomendagarria da eguneroko zereginetan parte hartzea, betiere beren gaitasunen arabera egokituta: arropa tolestu, landareak ureztatu, despentsa antolatu… Norbera baliagarri sentitzeak eragin positiboa du autoestimuan.
Espazio pertsonalizatuak eta atseginak:
Gomendagarria da adineko pertsonak etxean bere espazio propioa izatea, bertan eroso eta aitortua senti dadin. Espazio hori senideekiko lotura duten objektuekin apainduta egon dadila komeni da (argazkiak, liburuak, kuxinak…), eta bertako altzariak funtzionalak, egokituak eta bere beharretara moldatuak izan daitezela: altuera egokiko ohea, beso euskarridun besaulkia, eta gertuko mahaia, adibidez.
Ongizatearen eta autoestimaren zati handi bat familiako eta gizarteko harremanak mantentzeko gaitasunaren araberakoa izango da. Bakartzea benetako arriskua da adin nagusian. Bideo deiak tresna baliotsuak izan daitezke senideekin edo lagunekin harremanean jarraitzeko, aurrez aurreko bisitak posible ez direnean.
Gainera, entzun haren iritzia etxeko aldaketei buruz. Erabakiak hartzeko prozesuan parte hartzea —adibidez, zein objektu berrantolatuko diren eta nola— autonomia aitortzeko eta dependentzia sentsazioa gutxitzeko modu bat da.
Osasun mentala zaintzea:
Depresioa gutxi diagnostikatzen da adineko pertsonengan. Emozio triste iraunkorra, apatia edo suminkortasuna bezalako seinaleei adi egotea funtsezkoa da. Horrelakoak agertzen badira, laguntza profesionala bilatu behar da. Era berean, narriadura kognitibo arina (oroimen galera edo noizbehinkako desorientazioa) baloratu egin behar da, garaiz esku hartzeko.
Irakurtzea, idaztea, memoria jokoak edo jarduera sortzaileak sustatzea funtzio kognitiboak mantentzeko modu erraz eta eraginkorra da. Egokitutako jarduera fisikoak ere (ibiltzea, luzaketak, aulkiarekin ariketak) lagungarri dira gorputza aktibo mantentzeko eta muskulu galera aurrebabesteko.
3. Elikadura, medikazioa eta kontrol medikoa: eguneroko zaintzaren hiru zutabeak
Ez da beti beharrezkoa zaintzaileak osasun lanak bere gain hartzea, baina hiru alderdi funtsezkoren gaineko zaintza zorrotza izan behar da: elikadura, botiken hartzea eta mediku hitzorduak.
Adinekoen elikadura egokitzeko hainbat neurri hartu behar dira. Medikuaren gomendio egokiak kontuan hartuta, ideia ona litzateke asteroko menuak planifikatzea aukera nutritibo eta erraz digeritzen diren elikagaiekin. Mugikortasun arazoak dituztenean (eskuetan edo besoetan), komeni da tresna ergonomikoak erabiltzea. Gainera, arreta jarri behar da desnutrizioaren edo nahi gabeko pisu galeren seinaleetan.
Bigarren gako nagusia botiken kontrola da. Ez ahaztu adinekoen ospitaleratze berrien arrazoi nagusietako bat botikak oker erabiltzea dela. Horregatik, komeni da aste osorako pastilleroak erabiltzea, egun eta ordutan banatutako konpartimentuekin; alarmak edo mugikorreko oroigarriak programatzea botikak hartzeko; eta botikina aldizka berrikustea, botikak bikoiztuta ez egoteko eta iraungitako produktuak baztertzeko
Garrantzitsua da zaintzaileak argi izatea zertarako den botika bakoitza, eta larrialdi mediko baten kasuan eskura izatea agindutako botiken zerrenda eguneratua.
Aurrekoarekin oso lotuta dagoen beste gomendio bat: adineko pertsonei mediku azterketetara laguntzea. Horrela, arazoak garaiz hautematea errazagoa izango da.
Edozein kasutan, komeni da erregistro txiki bat eramatea, non jasoko diren alerta seinaleak —burukoak, nahasteak, erorketak edo jarrera aldaketak bezalakoak—, azterketa eta txosten berrien emaitzak, eta tratamenduei edo sintomei buruz ditugun zalantzak.
Batzuetan, erabilgarria izan daiteke osasun zentroko gizarte langilearekin harremanetan jartzea etxeko laguntzak, fisioterapia, telelaguntza edo mendekotasun mailaren berrikuspena eskatzeko.
4. Zaintzailea prestatzea: prestakuntza, autozainketa eta laguntza sareak
Adineko senide bat zaintzea maitasun ekintza bat da, baina, aldi berean, karga emozional eta fisiko handia izan daiteke. Zaintzaren jarraipena bermatzeko, zaintzailearen ongizatea ezinbestekoa da. Erronka hori onartzen baduzu, zure ongizatearengatik, komeni da honako gako batzuk kontuan hartzea:
Formakuntza eta informatzea beharrezkoa da. Zahartzeak dakartzan beharrak, gaixotasun kroniko ohikoenak (Alzheimerra, artrosia, diabetesa) eta dauden baliabideak ezagutzeak aurrea hartzea eta erabaki egokiak hartzea ahalbidetzen du. Doako ikastaroak eskaintzen dituzte adinekoen elkarteek, udalek edo elkarte profesionalak.
Autozaintza praktikatu; okerrena norbera baztertzea da: Zaintzailearen ‘burnout’ sindromeak adineko senideak zaintzen dituztenen portzentai altu bati eragiten dio. Horren aurrean, komeni da zure interes propioei denbora eskaintzea, laguntza eskatzeko lotsarik ez izatea behar duzunean, eta familiako kideekin ardura banaketa saiatzea.
5. Ez izan zalantzarik kanpoko sare eta zerbitzuetan laguntza bilatzeko.
Etxeko laguntza, eguneko zentroak, egonaldi diurnoak, autonomia sustatzeko zerbitzuak, janari zerbitzuak, jubilotekak edo familiaren atsedenaldirako programak baliabide erabilgarriak dira, eta kasu askotan diru laguntzaz hornituak izan daitezke. Baliabide horietara jotzeak ez du esan nahi maite dugun pertsona baztertzea, baizik eta behar duen arreta ematea, guk une horretan ezin dugunean edo prest ez gaudenean.
Nabarmentzekoa da mendekotasun handia duten pertsonak zaintzeak estres, depresio edo antsietate egoerak eragin ditzakeela zaintzaileengan, batez ere zaintza denbora luzez luzatzen denean. Ez gara errudun sentitu behar horregatik, eta egoera horiek alerta argiak direla ulertu behar dugu, laguntza bilatzera bultzatzen gaituztenak. Egin ezazu. Zaintzaileentzako laguntza psikologikoko taldeak daude, non ulertua sentitu eta egoera horri aurre egiteko tresna erabilgarriak eskaintzen dizkizuten.
Konklusioa
Adineko pertsona batentzat etxea egokitzea ez da soilik oztopo fisikoak kentzea; bere bizi kalitatearekiko konpromiso osoa da. Segurtasuna dakar, bai, baina baita errespetua, entzumen aktiboa, laguntza emozionala eta ingurunea eta denbora ondo antolatzea ere.
Gako hauek —arriskuen aurrebabestea, autonomia sustatzea, osasunaren kontrola, zaintzailearen prestakuntza eta laguntzak erabiltzea— marko praktiko eta zorrotza eskaintzen dute, etxea benetan inklusibo eta babestua izan dadin eraldatzeko.
Adineko pertsona bat etxean zaintzea ez da erraza, baina tresna egokiak eta beharrezko laguntzak erabiliz, ongi eta zentzuz egin daiteke.
