ARRISKU BAKAR BATERA MUGATU EZ ZEN PROIEKTU BAT

Proiektu hau ixtean azpimarratu behar den lehen gauza bere izaera benetan integrala da. Erakunde askotan, laneko arriskuen prebentzioa arrisku fisiko nabarienetara mugatzen da: segurtasun protokoloa, larrialdietako seinaleztapena, su-itzalgailuak egiaztatzea. Kasurik onenean, ergonomia trebakuntza batzuk gehitzen dira.

Proiektu hau hasieratik ezberdina izan zen. Lan osasunaren bost dimentsio jorratu zituen:

• Arrisku psikosozialak: ikusten ez dena baina osasun mentala eta emozionala hondatzen dituena
• Gatazken kudeaketa: taldeak eusten edo suntsitzen dituzten harreman-tresnak
• Mobilizazioak eta arrisku fisikoak: gorputza babesten duten teknika eta kultura
• Ohitura osasungarriak: lana epe luzera iraunkorra egiten duten portaera txikiak
• Deskonexio digitala: egunen artean benetan suspertzeko eskubidea

Bost dimentsio hauek ez dira bost gai ezberdin. Arazo beraren bost angelu dira: nola bermatu zaintza sektoreko lanak ez ditzan suntsitzen egiten dutenak.

BLOKEZ BLOKE ERAMANGO DUGUNA

Arrisku psikosozialen bloketik funtsezko zerbait eramaten dugu: ikusezina izendatzeko hizkuntza. Pertsona batek “gainkarga emozionaleko egoeran nago” esan dezakeenean, “ezin dut gehiago” esan beharrean, zerbait aldatu da. Bere egoerari buruzko agentzia-gaitasuna irabazi du.

Gatazkaren ikuspegi positiboaren bloketik ulertzen dugu gatazka saihestea eta konpontzea ez direla gauza bera. Eta funtzionatzen ez duenari buruz hitz egin dezakeen taldea erosotasunagatik edo beldurragatik isilik dagoen taldea baino osasuntsuagoa dela.

Mobilizazio bloketik teknika burokrazia ez den ziurtasuna lortzen dugu. Norberaren gorputzarekiko errespetua da. Eta laguntza eskatzea ez dela ahulezia: adimen prebentiboa da.

Ohitura osasungarrien bloketik ateratzen dugu aldaketa txikiak direla irauten dutenak. Ez dela beharrezkoa bizitza bat batean eraldatzea. Atsedenaldi aktibo batek, ur edalontzi batek, lankide bati egindako aitorpen zehatz batek… eragin erreala eta metatua duela.

Deskonexio digitalari buruzko ikastaro berezian ikasi genuen denbora librea ere sakratua dela. Garunak benetan berreskuratu behar duela bere onena emateko. Eta muga digitalak ezartzea ez dela arduragabea: prebentiboa baizik.

ZER ALDATU DA? ETA ZER DA ALDATZEKO GERTATZEN DENA?

Desonestoa litzateke hilabeteak iraun dituen proiektu batek hamarkadetako inertzia kulturala konpondu duela esatea. Ez ditu konpondu. Prozesu bat abiarazi du. Eta horixe zen, hain zuzen ere, bilatzen zena.

Arriskuen prebentzioan kultura aldaketa motela da. Errepikapena, indartzea eta konpromiso iraunkorra eskatzen ditu. Tailerretan ikasitakoa talde bileretan, eguneroko elkarrizketetan eta lan antolamenduko erabakietan txertatzea eskatzen du.

Proiektu honek LARES Nafarroa zentroetara ekarri duena ez da ezagutza soilik. Erreferentzia puntu komun bat da: hiztegi partekatu bat, taldeak orain ulertzen dituen tresnak, erakundeak bere taldeen ongizateaz benetan arduratzen den seinale.

ZERGATIK AXOLA DU HONEK SEKTORETIK HARAGO

Zaintza sektorea, hainbat modutan, gehien behar dutenak zaintzen dituen sektorea da: adinekoak, desgaitasuna duten pertsonak eta haur zaurgarriak. Gizarte-katean katebegirik hauskorrenak dira.

Zaintzen dituzten pertsonak nekatuta badaude, ez badaude onartuta, gorputza hondatuta badute eta estresa kudeatzeko tresnarik ez badute… hauskortasun hori zaintzen duten pertsonengana eramaten da. Horregatik, zainketen sektoreko lan osasunean inbertitzea ez da soilik langileen ongizate kontua. Zaintzaren kalitate kontua da. Justizia sozialeko kontua da.

LARES Nafarroak hori ulertu du. Eta proiektu hau horren froga da.

HAU EZ DA GAUR BUKATZEN

Proiektu baten amaiera ere irekiera bat da. Mobilizazio protokoloek aldizkako berrikuspena behar dute. Taldeen entzute espazioak mantendu behar dira tailerra amaitu ondoren ere. Deskonexio erritualak indartu behar dira lanaren erritmoa bizkortzen denean. Ohiturek aingurak behar dituzte desager ez daitezen.

LARES Nafarroak bere taldeen lan osasunarekiko duen konpromisoak ez du iraungitze datarik. Hau hasiera besterik ez zen izan.

TESTUINGURUAK DENA ALDATZEN DU

Gizarte eta osasun sektorean ohitura osasungarriei buruz hitz egitea testuingurua kontuan hartu gabe inozoa da. Erresidentzietan eta eguneko zentroetan lan egiten dutenek 8 edo 12 orduko txandak egiten dituzte, askotan txandakatuz. Ahal dutenean jaten dute. Batez bestekoa baino askoz handiagoak diren eskakizun emozionalak jasaten dituzte. Fisikoki eta mentalki nekatuta iristen dira etxera.

Jendeari “hobeto zaindu behar dutela” esatea tresna zehatzak eman gabe eta inguruneko baldintzak aldatu gabe ez da prebentzioa. Errua botatzea da. Horregatik, LARES Nafarroan laneko arriskuen prebentziorako proiektu integralean, ohitura osasungarriak esparru zabalago batean jorratzen dira: erakundeak bere taldeen ongizatearen erantzukizuna ere badu.

ZER DA OHITURA OSASUNGARRIA LAN TESTUINGURUAN?

Ongizate fisiko, mental eta sozialari laguntzen dion edozein ohiko jokabide. Jendearekin lan egitean, eragin handiena dutenak hauek dira:

• Kalitatezko atsedena: loaldi eskasak edo kalitate txarrekoak erabakiak hartzeko gaitasuna, pazientzia eta erresilientzia emozionala hondatzen ditu. Ez da luxu bat. Laneko segurtasun faktore bat da.
• Etenaldi aktiboak: mugimendu txikiak egunean zehar, metatutako muskulu tentsioa askatzen dutenak eta kontzentrazioa birkargatzen dutenak. Bi orduko bost minutuk alde neurgarria markatzen dute.
• Hidratazio kontzientea: eskakizun handiko lanetan ohitura oinarrizkoenetako bat da, eta gehien betetzen ez dena. Deshidratazio arinak eragina du errendimendu kognitiboan.
• Emozioen kudeaketa: lanean bizi dena prozesatzeko tresnak, dena etxera eraman gabe. Kontua ez da ez sentitzea, baizik eta lantzeko baliabideak izatea.
• Taldeko laguntza sarea: gizarte laguntza da dagoen estres motelgailurik eraginkorrena. Elkar zaintzen duen taldea erresilienteagoa da.

LARES NAFARROAKO ZENTROETAN GERTATZEN DENA

Prestakuntza teorikoaz harago, zentroek praktika zehatzak ezartzen ari dira: lanaldian zehar kontzientziazko etenaldi erritualak, taldearen egoera emozionalari buruzko elkarrizketa egituratuak eta txanda hasieran mugimendu errutina laburrak. Ez dira programa eskala handikoak. Ongizatearen aingura txikiak dira, benetako lan fluxuan integratuta daudenak.

Helburua ez da jendeak tailer batean ahalik eta baldintza onenetan lan egitea soilik. Ohitura horiek tailerra amaitu ondoren ere mantentzea da helburua.

ZURETZAT ERE, ZENTRO BATEAN LAN EZ EGIN ARREN

Zaintzaile bat 8-10 orduko txandan salbatzen duten ohiturak presiopean lan egiten duen edonor babesten duten berberak dira. Gaur egungo lan-erritmoak —bere bilera jarraituekin, etengabeko jakinarazpenekin eta benetako atsedenaldiak hartzeko zailtasunekin— zaintza lanak bezalako neke mota sortzen du, intentsitate emozional desberdinarekin bada ere.

Galdetu zeure buruari:

• Zenbat aldiz jaikitzen zara aulkitik lan egunean zehar?
• Egunaren amaieran deskonektatzeko errutinarik baduzu, edo lana amaitzen da amaitutakoan, eta kitto?
• Lanean nola sentitzen zaren kontatzeko norbait baduzu, edo dena zure baitan gordetzen duzu etxera iritsi arte?
• Ondo egiten duzuna ospatzen duzu, edo falta den horretan edo gaizki doan horretan bakarrik zentratzen zara?

AITORPENA OHITURA GISA

Bada gutxi aipatzen den eta eragin handia duen ohitura bat: aintzatespena. Ondo egindako lana aitortzea, modu espezifikoan eta benetakoan aitortzea, burnoutaren aurkako faktore babesleenetako bat da. Eta, hala ere, lan-ingurune askotan, errekonozimendua falta da.

Ez dago itxaron beharrik erakundeak ezarri arte. Berdinen arteko errekonozimenduak — ikaskideen artekoak — eragin berbera du. “Oso ondo egin duzu gaur” batek, une egokian esanda, norbaiten egoera emozionala alda dezake ordu luzez.

Giharretako eta hezurretako lesioak dira laneko bajaren lehen arrazoia sektore soziosanitarioan. Eta garrantzitsuena: kasu gehienetan, saihestu egin daitezke.

ARAZOA EZ DA INDARRA: KULTURA DA

Sektorean oso errotuta dagoen ideia bat dago: “Nik egiten dut, eta hori azkarragoa da”. Dedikaziotik, inplikaziotik, zaintzen den pertsonari itxaronarazi nahi ez izatetik sortzen den ideia da. Baina kostu izugarria du: egunean ehunka aldiz errepikatzen denean, hilabeteetan eta urteetan, zaintzen dituzten pertsonen bizkarrak, sorbaldak eta belaunak suntsitzen ditu.

Irtenbidea ez da teknikak irakastea bakarrik. Kultura aldatzea da. Laguntza eskatzea ahuleziaren seinale ez dela ulertzea. Eskura dauden laguntza teknikoak erabiltzea ez dela denbora galtzea. Mobilizazio seguruak bi norabidetan babesten duela: lan egiten duena eta zaintzen dena.

ZER DA MOBILIZAZIO SEGURUA?

Laguntza fisikoa behar duen pertsona bat transferitzeko, lekualdatzeko, laguntzeko edo birkokatzeko edozein ekintza da mobilizazioa. Zainketen sektorean, besteak beste, ohetik jaiki, gurpil aulkira joan, ibilgailu egokitu batetik igo eta jaitsi, dutxatu edo, besterik gabe, aulkian jarri.

Mobilizazio bat segurua da honako kasu hauetan:

• Aldez aurretik pertsonaren lankidetza maila eta behar diren baliabideak ebaluatzen dira
• Biomekanika egokia aplikatzen da: bizkar neutroa, belaunak tolestuta, karga banatua
• Eskura dauden laguntza teknikoak erabiltzen dira: garabiak, izara irristagarriak, transferentzia-gerrikoak
• Bikoteka lan egiten da egoerak hala eskatzen duenean
• Zentroko protokoloak talde osoak aplikatzen ditu

HAU EZ DA SOILIK SEKTORE SOZIOSANITARIOARENA

Karga fisikoekin lan egiten duzu? Ordu asko ematen dituzu jarrera estatikoan? Mugimendu errepikakorrak egiten dituzu? Ergonomiaren eta biomekanikaren printzipioak testuinguru askotan aplikatzen dira: logistikan, eraikuntzan, nekazaritzan, baina baita egunean zortzi orduz ordenagailu aurrean eserita lan egiten duten pertsonei ere.

Zainketen sektorea ergonomia aplikatuaren laborategi zorrotzena da, zamarik aurreikusezinenarekin lan egiten baitu: giza gorputzarekin. Baina testuinguru horretan ikasten diren printzipioak — jardun aurretik ebaluatzea, karga banatzea, muturreko jarrerak ez behartzea, behar denean laguntza eskatzea — edozein ingurunetan aplika daitezke.

LAGUNTZA TEKNIKOAK: GUTXIEGI ERABILITAKO BALIABIDE HANDIA

Mobilizazioei buruzko prestakuntzan egindako aurkikuntza sendoenetako bat da zentro askok badituztela laguntza tekniko eskuragarriak, baina egoera batzuetan ez dira behar adina erabiltzen. Arrazoiak askotarikoak dira: erabiltzeko prestakuntzarik eza, denbora gehiago daramaten pertzepzioa, ezarritako errutina aldatzeko hasierako deserosotasuna.

Arazoa da laguntza teknikoak lesio arriskua murrizteko direla, hain zuzen ere. Ez erabiltzea ez da eraginkorragoa izatea. Beharrezkoa ez den arrisku bati aurre egitea da.

INORK ALDE BATERA UTZI BEHAR EZ LUKEEN BABES BIKOITZA

Mobilizazio segurua ez da ona bakarrik lan egiten duenarentzat. Hobe da norentzat den zaindua. Teknikoki zuzena den transferentzia erosoagoa, aurreikusgarriagoa eta duinagoa da adinekoentzat. Teknika, konfiantza eta baliabideak daudenean, zaintza-ekintza eta presaka, esfortzu gordinarekin eta koordinaziorik gabe egiten dena erabat desberdinak dira.

Ondo zaintzeak bere burua zaintzea eskatzen du. Eta hori ez da norberekoikeria: zaintza denboran iraunkorra izateko ezinbesteko baldintza da.

GATAZKA SAIHESTEZINA DA. KONTUA DA NOLA KUDEATZEN DEN

Pertsonak dauden edozein ingurunetan, ikuspegi desberdinak daude. Interesak ez dira beti bateratzen. Komunikazioa hausten denean presio uneak daude. Hau ez da taldearen akats bat; talde lanaren berezko ezaugarri bat da.

Arazoa ez da gatazka bera. Arazoa bere inguruan sortzen den kultura da. Muturreko bi kultura daude, biak ere kaltegarriak:

• Ihesaren kultura: “Hemen ez da arazoei buruz hitz egiten”. Gainazaleko barealdi bat sortzen du, lehenago edo geroago lehertzen diren tentsio metatuak ezkutatzen dituena.
• Kudeaketarik gabeko konfrontazioaren kultura: laneko giroa eta taldearen arteko konfiantza hondatzen duten ohiko gatazkak, konponbiderik gabekoak.

Bi mutur hauen artean askoz ere espazio emankorrago bat dago: gatazken kudeaketa eraikitzailea.

ZER GERTATZEN DA ERRESIDENTZIETAN ETA EGUNEKO ZENTROETAN?

Zaintza sektorean, gatazkek ezaugarri bereziak dituzte. Taldeek presio emozional handiaren pean lan egiten dute. Txandakatzeek komunikazioa oztopatzen dute. Zaintza jasotzen dutenen dolu edo osasunaren gainbehera egoerek estres partekatua sortzen dute, eta, prozesatzeko denborarik gabe, lankideen arteko tentsioa sor dezake.

Horri gehitu behar zaio erabiltzaileen familiekiko harremana, askotan beren minarekin, erruarekin eta itxaropenekin iristen baitira zentroetara. Harreman hori modu asertiboan eta eraikitzailean kudeatzea garatu daitekeen eta garatu behar den konpetentzia profesionala da.

BAINA HAU EZ DA OSASUN ETA GIZARTE SEKTOREKOA BAKARRIK

Gaizki kudeatutako gatazka da laneko estresaren sortzaile nagusietako bat sektore guztietan. Feedback kritikoa modu eraikitzailean emateko zailtasuna, kexak adierazi beharrean metatzeko joera, horma bihurtzen diren isiluneak… teknologia enpresetan, administrazio publikoetan, familietan aurkitzen ditugun ereduak dira. Gatazkaren kudeaketa zeharkako eskumena da, ez sektoriala.

FUNTZIONATZEN DUTEN TRESNAK

Proiektuaren zati honetan, LARES Nafarroako taldeek tresna espezifikoekin lan egiten dute:

• Benetako entzute aktiboa: ez bakarrik besteak amaitu arte itxarotea erantzuteko, baizik eta entzutea ulertzeko.
• Mezuak lehen pertsonan: “Ni sentitzen naiz…” “Zu beti…” ren ordez. Elkarrizketa eraldatzen duen aldaketa txiki bat.
• Interes komunaren identifikazioa: aurrez aurreko jarreren atzean ia beti daude premia bateragarriak.
• Bitartekaritza protokoloak: hirugarren pertsona neutral baten esku hartzea noiz eskatu behar den jakitea, eta horretarako prozesu bat izatea.

Tresna hauek ez dira magia. Praktika, ingurune seguru bat eta erakunde kultura solidario bat behar dituzte. Horregatik dira proiektu handiago baten parte, ez behin bakarrik egiten den prestakuntza saio baten parte.

(ONDO) EZTABAIDATZEN DUEN TALDE BAT TALDE OSASUNTSUA DA

Erakunde psikologiako ikerketak hamarkadak daramatza zerbait kontraintuitiboa esaten: errendimendu handiko taldeak ez dira inoiz gatazkarik ez dutenak. Desadostasuna modu emankorrean kudeatzen dakitenak dira. Segurtasun psikologikoa — errepresalien beldurrik gabe desadostasunak adierazi ahal izatearen sentsazioa — da talde baten eraginkortasunaren aurresale indartsuena.

Inork eztabaidatzen ez duen talde bat ez da talde harmoniatsua. Isilarazitako talde bat baizik.

ZER APLIKA DEZAKEZU ZUK GAUR?

Zure sektorea edo testuingurua edozein dela ere, gatazkari heltzeko modua alda dezaketen hiru galdera daude:

• ¿Beharrezko elkarrizketa bat saihesten ari naiz? Zenbat denbora daramat hau egiten?
• Tentsioa dagoenean, sentitzen dudanaz hitz egiten dut ala beste pertsonak egiten ari denaz bakarrik?
• Badakit zeintzuk diren nire benetako interesak gatazka honetan? Eta beste pertsonarenak?

Ondo kudeatutako gatazkak ez ditu ekipoak ahultzen. Indartu egiten ditu. Eta hori da zehazki LARES Nafarroan eraikitzen ari garena.

ZER DIRA ARRISKU PSIKOSOZIALAK?

Lan ingurunearen eta lan antolamenduaren baldintzak dira, eta, ondo kudeatzen ez direnean, estres kronikoa, akidura emozionala eta osasun mentaleko arazoak sortzen dituzte. Ez dira egun txarra. Ez dira “tonto jartzea”. Osasunari modu metatzaile eta progresiboan eragiten dioten egiturazko faktoreak dira.

Sektore soziosanitarioan, hauek dira ohikoenak:

• Lan karga handiegia eta iraunkorra denboran
• Eskakizun emozional handiak (dolua, hondamena, inoren sufrimendua)
• Erabakiak hartzeko autonomia tarte txikia
• Erakundeak eta gizarteak aintzatespenik ez izatea
• Rol edo anbiguotasun gatazkak erantzukizunetan
• Lanaldia amaitzean buruz deskonektatzeko zailtasuna

EZAGUNA EGITEN ZAIZU HAU, ERRESIDENTZIA BATEAN LAN EGIN EZ ARREN?

Erantzuna, ia ziur, baietz da. Zama mentala ez da bakarrik adinekoekin egiten den lanarena. Deskonektatzeko zailtasunak sektore guztietako milioika langileri eragiten die. Inoiz ez dela nahikoa, beti dagoela gehiago egiteko, laguntza eskatzea ahultasun seinale bat dela… hori guztia arazo beraren sintomak dira.

Aldea da zainketen sektorean, presio hori lanbide gutxik duten karga emozional bati gehitzen zaiola: zaurgarritasun egoeran dauden pertsonei laguntzea, dolua kudeatzea, familia zorrotzekin eta aldi berean baliabide urritasunarekin borrokatzea. Horregatik da zainketen sektorea, aldi berean, lan munduari oro har gertatzen zaionaren ispilurik garbiena.

INORK IKUSI NAHI EZ DITUEN ONDORIOAK

Faktore psikosozialei heltzen ez zaienean, ondorioak saihestezinak dira: burnouta (erabateko akidura profesionala), absentismo handia, langileen errotazio handia eta, azken finean, arretaren kalitatearen hondatzea. Zainketen sektorean, horrek izen abizenak ditu: zaintzaileek hilabeteak edo urteak muturreraino eramaten dituztelako kalitate gutxiagoko arreta jasotzen duten adinekoak dira.

Osasun mentalarekin lotutako arrazoiek eragindako absentismoa lesio fisikoena baino handiagoa da sektore askotan. Eta hala ere, laneko tabu handia izaten jarraitzen du.

ZER EGITEN DU LARES NAFARROAREN PROIEKTU INTEGRALAK?

Lehen bloke hau askoz gehiago hartzen duen proiektu baten abiapuntua da. LARES Nafarroako Lan Arriskuen Prebentziorako proiektu integrala 30 zentro eta 3.000 profesional baino gehiagorengana iristen da Nafarroan, eta lan osasuna modu osoan jorratzen du: arrisku fisikoak, ergonomikoak, psikosozialak, harremanetakoak eta digitalak.

Arrisku psikosozialei erantzuteko, ebaluazio zorrotza egin behar da, tresna errealen (ez generikoen) bidezko prestakuntza, zentroetan bertan talde lana egin behar da, eta erakundeak konpromisoa hartu behar du alda daitekeena aldatzeko. Ez da mindfulness saio bat. Kultura aldaketako prozesu bat da.

ZUK GAUR EGIN DEZAKEZUNA

Zainketen sektorean lan egin zein ez, badira ezagutzen ikastea merezi duten seinaleak:

• Lanera nekatuta iristen zara lanean hasi aurretik ere?
• Lanean ez zaudenean, zaila egiten zaizu pentsatzeari uztea?
• Egiten duzuna ez dela baloratzen edo inork ez duela aitortzen sentitzen duzu?
• Lehen existitzen ez ziren lankideekin maiz izaten dituzu gatazkak?
• Zure osasun fisikoa kaltetzen hasi al da (lo egiteko arazoak, digestio arazoak, giharretako tentsioa)?

Seinale horietako batzuk ezagutzen badituzu, ez zaude “ahul”. Arreta behar duen lan-ingurune baten inpaktua pairatzen ari zara. Horri buruz hitz egitea lehen urratsa da.

LARES Nafarroan beste aldera ez begiratzea erabaki dugu. Eta proiektu hau frogapena da.

ZER DIRA ARRISKU PSIKOSOZIALAK?

Behar bezala kudeatzen ez direnean estres kronikoa, akidura emozionala eta osasun mentaleko arazoak sortzen dituzten lan inguruneko baldintzak dira. Ez dira babesik gabeko makina gisa ikusten, baina haien inpaktua benetakoa da. Sektore soziosanitarioan honako hauek nabarmentzen dira: gehiegizko lan karga, eskakizun emozional oso handiak, autonomia tarte txikia, errekonozimendurik eza, harreman zailtasunak eta rol ziurgabetasuna.

PERTSONENGAN ETA ERAKUNDEAN DUEN ERAGINA

Faktore horiek esku hartu gabe mantentzen direnean, ondorioak larriak dira: burnouta, absentismoa, txandakatze handia eta, azken finean, adinekoei arreta emateko kalitate okerragoa. Osasun mentalarekin lotutako kausengatiko absentismoa nabarmen handiagoa da zainketen sektorean batez besteko orokorrean baino. Hau ez da saihestezina. Prebenigarria da.

BALIABIDE PRAKTIKO BAT: GATAZKAREN AURREAN JARDUTEKO PROTOKOLOA

Prestakuntzarekin eta sentsibilizazioarekin batera, proiektuak baliabide zehatz eta deskargagarri bat du: Laneko Indarkeria, Gatazka eta Jazarpeneko Jokabideen aurrean Prebenitzeko eta Jarduteko Protokoloa.

Triptiko honek langile askok nola erantzun ez dakiten funtsezko galdera bati erantzuten dio: zer egiten dut nire erresidentziab¡n edo zentroan gatazka, larderia edo jazarpen egoera bat bizi edo ikusten badut?

Protokoloak argi eta garbi ezartzen du noiz aktibatu (kikilduta edo jazarrita sentitzen zarenean, gatazkak bere horretan jarraitzen duenean edo zure osasunari eragiten dionean, edo egoera larri baten lekuko zarenean), noiz parte hartu (salatzailea, zentroko zuzendaritza eta prebentzio zerbitzuaren laguntzarekin egindako Ikerketa batzorde inpartzial bat) eta prozesuaren epeak (5 lanegun hasierako harremanetarako, 15 ikerketa faserako eta 5 zuzendaritzaren azken jarduketarako).

Dokumentazio guztia konfidentziala da, eta zentroko laneko arriskuen prebentzioko dokumentazioaren parte gisa artxibatzen da.

Zentro horrek lan ingurune segurua, errespetuzkoa eta edozein indarkeria, jazarpen edo diskriminazio motatakoa sustatzen duelako. Eta hori ez da hormako mezu bat bakarrik: konpromisoa da prozedura argiekin, epe zehatzekin eta hori betetzeko ardura duten pertsonekin.

Triptiko osoa deskarga dezakezu esteka honetan: Liburuxka deskargatu

HARATAGO DOAN PROIEKTU BAT

Bloke hau askoz gehiago hartzen duen proiektu bateko lehena baino ez da. Nafarroako LARESen LAPen proiektu integralak konbinatzen ditu arrisku kuantitatibo eta kualitatiboen ebaluazioa, prestakuntza teorikoa eta praktikoa, talde lana ikastetxeetan bertan eta jarraipena adierazle neurgarriekin. Ez da prestakuntza puntuala: aldaketa kulturaleko prozesu bat da, Nafarroako 30 zentro eta 3.000 profesional baino gehiagorengana iristen dena.

Bidean jarraitzen dugu. Hurrengo blokea: gatazkaren ikuspegi positiboa.

Ekimenik nabarmenetako bat “Mujeres con voz” argazki erakusketa izan da, Erriberriko La Milagrosa erresidentziak antolatua, Fotoberri Argazki elkartearekin eta Erriberriko Kultur etxearekin elkarlanean.

Erresidentziaren bihotzetik sortutako erakusketa

Erakusketaren kartelak bizitzaz eta emozioz betetako hitzekin adierazten du:

“Erakusketa hau gure erresidentziaren bihotzetik sortzen da, eta, batez ere, egunero bizitzaz betetzen duten emakumeetatik.”

Argazki bakoitzak egoiliarren indarra eta nortasuna islatzen du, alaba, ama, langile eta lagun izan diren emakumeak. 
Begirada eta irribarre bakoitzak bere historia eta esperientzia harrapatzen ditu.

“Alabak izan diren emakumeak, amak, langileak, lagunak… Adineko emakumeak, bai, baina batez ere historia duten emakumeak.”

Inaugurazioa joan den martxoaren 5ean izan zen, irakurketa klubaren saioaren ondoren, aperitibo txiki batekin. Erakusketa martxoaren 22ra arte egongo da zabalik Erriberriko Kultur Etxean, eta emakume horien bizitzaren aberastasuna eta aniztasuna ezagutzera gonbidatuko ditu ikusleak.

“Eskerrik asko gure emakumeen bizitza eta balioa ospatzen duen espazio hau gurekin partekatzeagatik, bizitza, memoria eta duintasun zati bat transmititzen da”.

Jarduera gehiago Lares Nafarroako beste erresidentzia batzuetan

Emakumearen eguna LARES Nafarroa sareko beste erresidentzia batzuetan ere ospatu da, adineko emakumeak ikusarazteko eta aintzatesteko diseinatutako jarduerekin:

• Oroimen tailerrak eta istorio pertsonalen narrazioa.
• Esperientziak partekatzeko irakurketak eta hitzaldiak.
• Barneko arte eta kultura erakusketak.

Ekimen horiei esker, egoiliarrak beren komunitateko kultura bizitzaren protagonista dira, eta parte hartze aktiboa eta belaunaldien arteko loturak indartzen dira.

Adineko emakumeak ikusarazteko balioa

LARES Nafarroatik harrotasunez komunikatzen ditugu jarduera hauek: “Mujeres con voz” bezalako proiektuek erakusten dute emakume bakoitzak historia, memoria eta duintasuna dituela, eta bere esperientziak partekatua eta ospatua izatea merezi duela.

Izan ere, gure erresidentzietan bizi diren emakumeak historia, memoria eta duintasuna duten emakumeak dira, eta horiek bistaratzen dituen ekimen bakoitza eraiki duten eta egunero partekatzen jarraitzen duten bizitzari egindako omenaldia da.

Komunitate osoa gonbidatzen dugu Erriberriko erakusketa bisitatzera eta beste erresidentzia batzuetako jarduerekin bat egitera, gure emakumeen indarra, jakinduria eta gizatasuna elkarrekin ospatuz.

LARES Nafarroak ikusezina ikusaraztea erabaki du. Eta proiektu integral batekin jardutea.

LAP PROIEKTU OROKORRA

2026ko otsailean, LARES Nafarroak lan arriskuen prebentziorako proiektu integrala aurkeztu zuen publikoki, Foru komunitateko 30 erresidentzia eta eguneko zentro baino gehiagora iristen dena, gizarte- eta osasun-sektoreko 3.000 langile baino gehiagoren onuradun.

Proiektu honen gakoa bere benetako irismena da. Ez da arrisku mota bakar batean zentratzen. Lan osasuna modu integralean jorratzen du: eguneroko zaintza lanaren arrisku fisiko eta ergonomikoak, karga emozionaletatik eta pertsonen arteko harremanetatik eratorritako arrisku psikosozialak, epe luzeko osasuna babesten duten ohiturak eta lanaldietatik kanpo presentzia digitalaren kudeaketa.

Albisteak oihartzuna jaso zuen hedabideetan: “Proiektu batek zaharren egoitzako 3.000 langileren osasun psikosoziala jorratzen du” bezalako izenburuekin, baina proiektuaren irismena harago doa: zaintza sektorean prebentzioa ulertzeko eta lantzeko moduaren aldaketa kultural baten aldeko apustua da.

ZERK BEREIZTEN DU PROIEKTU HAU?

Ikuspegian dago aldea. Ez da hitzaldi ziklo bat, ezta sentsibilizazio jardunaldi bat ere. Hainbat hilabetetako prozesu egituratua da, eta honako hauek konbinatzen ditu: arriskuen ebaluazio kuantitatiboa eta kualitatiboa, prestakuntza teorikoa eta praktikoa, talde lana zentroetan bertan, estresa kudeatzeko tresna zehatzak, komunikazio asertiboa eta elkarrekiko laguntza, eta segimendu jarraitua adierazle neurgarriekin.

«Ez da lasterketa azkarra, iraupeneko lasterketa da», azpimarratu zuen aurkezpenean zehar. Hori da, hain zuzen, bereizten duena: iraungo duen aldaketa sortzeko borondatea.

ERAKUNDEEN BABESA

Iñaki Mendioroz Nafarroako Gobernuko Gizarte Ekonomiaren eta Lanaren zuzendari nagusiak parte hartu zuen ekitaldian, eta zainketen sektorea indartzea lehentasun estrategikoa dela nabarmendu zuen. Proiektua LAPeko ekintza arruntetarako laguntzen deialdiaren bidez finantzatzen da, 59.300 euroko zuzkidurarekin, eta lankidetza publiko pribatuaren adibidetzat hartzen da, emaitza neurgarriekin.

ZENTROEN AHOTSA

Artaxoako Virgen de Jerusalem egoitzako zuzendari Yaquelín Maestre Corpasek laburbildu zuen zer egiten duen desberdina proiektu honekin: «Kanpotik ez dator inor zer egin esatera, gurekin lan egiten dute, taldeei entzuten diete eta erakundearen barrutik arriskuak identifikatzen dituzte».

DATORRENA

Komunikazio kanpaina bost gai multzotan garatzen da: arrisku psikosozialak, gatazkaren ikuspegi positiboa, mobilizazioak zentroetan, ohitura osasungarriak eta deskonexio digitalari buruzko ikastaro berezi bat.

Bloke bakoitza zaintza sektoreko lan ongizatearen dimentsio desberdin baterako leihoa da. Elkarrekin, prebentzio kultura barrutik aldatzea helburu duen proiektua osatzen dute.

Jarraitu guri. Hau hasi berri bait da.

Urte osoan zehar, prestakuntza saio eta bilera ugari egin dira bai gizarte eta osasun arloko profesionalentzat, bai interesdun familientzat eta herritarrentzat, horrela arreta partekatu, enpatiko eta balioetan oinarritutako sare bat sendotuz.

Ekimen horiek proiektu zabalago baten barruan kokatzen dira, dibulgazio ekintzak, prestakuntza podcast bat eta ikerketa azterlan aitzindari bat barne hartzen dituena, esku hartze horiek adinekoen bizi kalitatean eta haiekin doazenen ongizate emozionalean duten benetako eragina ebaluatzera bideratua.

Prestakuntza eraginkorra: Hitz egiten duten datuak

Programaren zutabe nagusietako bat Lares egoitzetako teknikarien eta arreta zuzeneko langileen prestakuntza zuzena izan da, profil desberdinetako profesionalen parte hartze aktiboarekin, urtean zehar garatutako egunetan zehar inplikazio eta konpromiso maila oso altua erakutsi baidute.

Ebaluazioek prestakuntza esperientzia hauen balio hautemangarri handia islatzen dute:

· Ikastaroarekiko gogobetetasun orokorra: 9.70 / 10

· Prestakuntza erakundea: 7.83 / 10

· Edukiaren egokitasuna: 8.13 / 10

· Tutoretza: 8.13 / 10

· Eskuratutako ezagutzak lanposturako duen garrantzia: 7.85 / 10

· Garapen pertsonalaren hautemate maila: 9.65 / 10

· Eskuratutako trebetasunak eta gaitasunak: 9.08 / 10

Zifra horiek kalitatezko prestakuntza ez ezik, parte hartu duten profesionalentzako esperientzia guztiz eraldatzailea ere erakusten dute. Gainera, familiartekoei irekitako topaketek enpatiatik eta errespetutik laguntzeko tresnak eskaini dituzte, zaintzaren kultura gizatiarragoa eta kontzienteagoa bultzatuz.

Proiektuak San Camilo zentroarekin lankidetzan egindako ikerketa azterketa bat ere barne hartzen du, eta horren helburua prestakuntza esku hartze hauek profesionalen ongizate emozionalean, familien zama emozionalean eta adinekoen bizi kalitatean eta espiritualtasunean nola eragiten duten neurtzea da.

Etorkizun gizatiarragoa: Bizitza erdigunean

“Bizitzaren amaierako arreta ematea profesionalen, familien eta gizartearen arteko erantzukizun partekatua da”, azpimarratzen du Lares Nafarroak. Eta horixe izan da, hain zuzen ere, Somos Vida ekimenaren funtsa: ez bakarrik tresna teknikoak eskaintzea, baita kontzientziazioa, sentikortasuna eta komunitatea ere.

Saio bakoitzean, begirada bakoitzean eta elkarrizketa bakoitzean, zaintza laguntza ematea baino askoz gehiago dela dioen mezua indartu da. Ulertzea, enpatizatzea eta presente egotea da kontua. Programaren edizio honek erakutsi du posible dela errespetuan, duintasunean eta giza loturan oinarritutako kultura aringarri komunitarioa eraikitzea.

Somos Vida bi urteko begiradarekin sortutako proiektua da. 2025ean egindako lanaren ondoren, 2026an programarekin jarraitzea aurreikusten da, profesionalei eta komunitateari zuzendutako prestakuntza ekintza berriekin, jardunbide egokien saioekin eta kasuen azterketarekin, bai eta hasitako ikerketa proiektuarekin jarraitzea ere. Ibilbide horrek aukera emango du ezagutza sortzen jarraitzeko, egindako ekintzen inpaktuan sakontzeko eta hurrengo informazioetarako eta lan ildoetarako oinarri izateko.

Adinekoen erresidentzien bezalako sektore sentikor batean, tratu eta zaintza humanizatuari lehentasuna emateak gai etikoa dirudi, eta, askotan, kudeaketaren ikuspegitik, beste gogoeta batzuen subsidiariotzat har daiteke. Hala ere, agintzen zaigun adineko horren duintasuna erdigunean jartzea da kudeatzeko modurik adimendunena.

Hain da horrela, ezen pertsonarengan oinarritutako arretak – behin betiko – erakusten baitu etikoa eta eraginkorra eskutik joan daitezkeela. Esperientziak erakusten digunez, eredu horrek lehentasuna ematen die gizabanako bakoitzaren duintasunari, autonomia eta bizitza istorioa lehenesten dituenak erakunde errutinen gainetik, eragin positiboa sortzen duela, eta horrek ez duela bizilagunen bizi kalitatea eraldatzen bakarrik, baita aplikatzen duen erakundea indartzen ere.

Zaintza humanizatuak adinekoei ekartzen dizkien onura nabarmenak.

Has gaitezen garrantzitsuena aztertzen. Gure esku utzitako adinekoen osasun eta ongizaterako. Pertsonarengan oinarritutako zaintzak onura nabarmenak sortzen ditu jasotzen dituenaren bizi kalitatean. Eta ez dugu teoriaz hitz egiten, asko baitira abantaila horiek neurtzen eta baloratzen dituzten ikerketak. Arreta soziosanitarioko adituek egindako azterlanak, askotan OME bezalako erakundeek bermatuak.

Lehenengo ondorioa: osasun mentala hobetzea. Adinekoek eguneroko erabakien gaineko kontrola berreskuratzen dutenean (esate baterako, jaikitzearen edo menuarena ordua), babesgabetasun sentsazioa murrizten da. Hori zuzenean lotzen da azterketa batzuek depresio- eta antsietate- sintometan % 30ean finkatzen duten murrizketarekin, gogo egoera positiboagoa sortuz.

Bigarren ondorioa: pertsonaren identitatea eta duintasuna mantentzen ditu. POA-k zaintzaileak pertsonaren bizitzaren istorioa ezagutzera eta haren zaletasunak eta iraganeko lanbideak beren zaintzan integratzera bultzatzen ditu. Arrosak inausteko gai den lorezain ohi batek ez du jarduera bat egiten soilik; bere identitatea indartzen ari da, OMEk zahartze osasuntsu baterako funtsezkotzat jotzen duen zerbait.

Hirugarren ondorioa murrizketa drastiko bat da, frogatuta baitago murrizketa bat euskarri eta botika psikiatrikoen erabileran. Hori gertatzen da zaintza humanizatuak pertsonak pairatzen duen ondoezaren kausei heldu nahi dielako eta asperdura edo beldurra bezalako faktoreei aurre egitean, bere sintomak botikekin ezabatu ordez, albo ondorioak minimizatzea eta ongizatean irabaztea lortzen dugulako.

Laugarren alderdi garrantzitsu bat autonomia funtzionala sustatzen duela da. Zaintzaileak beharrezko laguntza soilik eskaintzen duenean, eguneroko jardueren gainbehera moteldu egiten da, eta horrek indarra eta koordinazioa mantentzen laguntzen du.

Eredu honen bosgarren ekarpen garrantzitsua da nahi gabeko bakardadea murrizten duela. Pertsonarengan zentratuta, pertsona esneagoekin eta egin nahi dutenaz kontziente izanda, errazagoa da komunitateak eraikitzea, non bakardadea maite duenak bilatzen duen faktore bat den, eta ez gure bizimoduaren ondorio bat. Bakardadea arrisku faktore bat da, eta eragin handia du osasunean, bai fisiologikoki —jarduerarik ezak hondamena eragiten du—, bai mentalki.

Eredu hau ezartzean erresidentziek lortzen dituzten 5 abantaila estrategiko

Baina kasu honetan, gure zaintzapean dagoen pertsonarekiko ekintza etiko eta konprometitua ere negozio-mugimendu adimentsua da. Lares Nafarroarentzat, adinekoentzako erresidentzien eta arreta zerbitzuen elkarte gisa —irabazi asmorik gabeko sektore solidarioko erakundea—, alderdi hau ere garrantzitsua da, eredu hau hartzeak askoz eraginkorragoak izateko aukera ematen digulako, erakundearentzat onura operatiboak eta ekonomikoak sortuz eta merkatu lehiakor batean kalitatearen erreferente gisa kokatuz.

Pertsona Oinarritutako Arretaren (POA) abantailarik lehenengoa eta garrantzitsuena osasun laguntzaren kalitatearen adierazleen hobekuntza nabarmena da. Antipsikotikoak bezalako botika psikotropikoen erabilera murrizteak ez du pazienteen ongizatea eta segurtasuna hobetzen bakarrik, baita erorketak edo infekzioak bezalako albo ondorioen agerpena gutxitzen ere. Bilakaera honek, giza baliabideen handitzea eska dezakeen arren, arreta pertsonalizatuago, seguruago eta etikoagoa lortzeko konpromiso argia adierazten du.

Bigarren abantaila da elementu bereizgarri gisa eta posizionamendu elementu gisa duen eragina. Hainbat merkatu azterketak erakusten dutenez, familiek gero eta lehentasun handiagoa ematen diote tratu humanizatuari zentro bat aukeratzerakoan, instalazio edo zerbitzu osagarrien gainetik.

Hirugarren abantaila lan ingurunea eta talentua atxikitzearekin lotuta dago. Gizatiartutako ingurune batean lan egiteak helburu eta asebetetze sentimendu handiagoa sustatzen du profesionalen artean. Hori lan baldintza egokiekin konbinatzen denean, taldearen egonkortasuna sustatzen du eta langileen joan etorria murrizten du, baita kontratazioarekin eta prestakuntzarekin lotutako kostuak ere.

Laugarren abantaila da arriskuaren kudeaketa eta araudia betetzea errazten duela. POAk legezko eta etiko eskakizun berriekin bat egiten du eta gatazkak sor ditzaketen egoerak murrizten ditu, hala nola murrizketen erabilera, eta horrela auziak ere gutxitzen ditu.

Azkenik, bosgarren abantaila bat da iraunkortasuna eta erakundearen ospea areagotzen dituela. Esperientziak erakusten du benetan pertsonengan oinarritutako arretak zentroaren irudia hobetzen duela, okupazioa handitzen duela eta baita aintzatespen publikoa edo sariak ere ekar ditzakeela. Familiek ikuspegi hau baloratzen dute eta aukeratzeko prest daude, horrela erakundearen oraina eta etorkizuna bermatuz.

Laburbilduz, bai erakundeen zaintzapean dauden pertsonentzat sortzen duen onuragatik, bai erakundeentzat berarentzat sortzen dituen onuren ondorioz, argi dirudi Lares Nafarroan egiten dugun bezala, arreta humanizatuaren aldeko hautua egitea ez dela soilik aukera etikoa, baita adimentsua ere.