Adinekoen erresidentzia batean edo eguneko zentro batean lan egiteak zer arrisku dituen galdetuko balizute, ziurrenik bizkarreko lesioak, erorikoak eta zaintzaren ahalegin fisikoa izango zenituzke gogoan. Baina beste arrisku mota bat ere badago, benetakoa eta ikusteko askoz zailagoa: arrisku psikosoziala. Eta proiektu honetan zehar LARES Nafarroan ikasi duguna da arrisku horiek ez direla zainketen sektorekoak soilik. Irakasleek, bezeroaren arretan lan egiten duten pertsonek, osasun langileek eta gurasoek ere pairatzen dituzte. Azken batean: beste pertsona batzuekin harreman iraunkorra duen edozein pertsona.
ZER DIRA ARRISKU PSIKOSOZIALAK?
Lan ingurunearen eta lan antolamenduaren baldintzak dira, eta, ondo kudeatzen ez direnean, estres kronikoa, akidura emozionala eta osasun mentaleko arazoak sortzen dituzte. Ez dira egun txarra. Ez dira “tonto jartzea”. Osasunari modu metatzaile eta progresiboan eragiten dioten egiturazko faktoreak dira.
Sektore soziosanitarioan, hauek dira ohikoenak:
- Lan karga handiegia eta iraunkorra denboran
- Eskakizun emozional handiak (dolua, hondamena, inoren sufrimendua)
- Erabakiak hartzeko autonomia tarte txikia
- Erakundeak eta gizarteak aintzatespenik ez izatea
- Rol edo anbiguotasun gatazkak erantzukizunetan
- Lanaldia amaitzean buruz deskonektatzeko zailtasuna
EZAGUNA EGITEN ZAIZU HAU, ERRESIDENTZIA BATEAN LAN EGIN EZ ARREN?
Erantzuna, ia ziur, baietz da. Zama mentala ez da bakarrik adinekoekin egiten den lanarena. Deskonektatzeko zailtasunak sektore guztietako milioika langileri eragiten die. Inoiz ez dela nahikoa, beti dagoela gehiago egiteko, laguntza eskatzea ahultasun seinale bat dela… hori guztia arazo beraren sintomak dira.
Aldea da zainketen sektorean, presio hori lanbide gutxik duten karga emozional bati gehitzen zaiola: zaurgarritasun egoeran dauden pertsonei laguntzea, dolua kudeatzea, familia zorrotzekin eta aldi berean baliabide urritasunarekin borrokatzea. Horregatik da zainketen sektorea, aldi berean, lan munduari oro har gertatzen zaionaren ispilurik garbiena.
INORK IKUSI NAHI EZ DITUEN ONDORIOAK
Faktore psikosozialei heltzen ez zaienean, ondorioak saihestezinak dira: burnouta (erabateko akidura profesionala), absentismo handia, langileen errotazio handia eta, azken finean, arretaren kalitatearen hondatzea. Zainketen sektorean, horrek izen abizenak ditu: zaintzaileek hilabeteak edo urteak muturreraino eramaten dituztelako kalitate gutxiagoko arreta jasotzen duten adinekoak dira.
Osasun mentalarekin lotutako arrazoiek eragindako absentismoa lesio fisikoena baino handiagoa da sektore askotan. Eta hala ere, laneko tabu handia izaten jarraitzen du.
ZER EGITEN DU LARES NAFARROAREN PROIEKTU INTEGRALAK?
Lehen bloke hau askoz gehiago hartzen duen proiektu baten abiapuntua da. LARES Nafarroako Lan Arriskuen Prebentziorako proiektu integrala 30 zentro eta 3.000 profesional baino gehiagorengana iristen da Nafarroan, eta lan osasuna modu osoan jorratzen du: arrisku fisikoak, ergonomikoak, psikosozialak, harremanetakoak eta digitalak.
Arrisku psikosozialei erantzuteko, ebaluazio zorrotza egin behar da, tresna errealen (ez generikoen) bidezko prestakuntza, zentroetan bertan talde lana egin behar da, eta erakundeak konpromisoa hartu behar du alda daitekeena aldatzeko. Ez da mindfulness saio bat. Kultura aldaketako prozesu bat da.
ZUK GAUR EGIN DEZAKEZUNA
Zainketen sektorean lan egin zein ez, badira ezagutzen ikastea merezi duten seinaleak:
- Lanera nekatuta iristen zara lanean hasi aurretik ere?
- Lanean ez zaudenean, zaila egiten zaizu pentsatzeari uztea?
- Egiten duzuna ez dela baloratzen edo inork ez duela aitortzen sentitzen duzu?
- Lehen existitzen ez ziren lankideekin maiz izaten dituzu gatazkak?
- Zure osasun fisikoa kaltetzen hasi al da (lo egiteko arazoak, digestio arazoak, giharretako tentsioa)?
Seinale horietako batzuk ezagutzen badituzu, ez zaude “ahul”. Arreta behar duen lan-ingurune baten inpaktua pairatzen ari zara. Horri buruz hitz egitea lehen urratsa da.
LARES Nafarroan beste aldera ez begiratzea erabaki dugu. Eta proiektu hau frogapena da.
